Theo chân loài báo tuyết trứ danh của dãy Himalaya

  • Với một chiếc kính thiên văn cũ kỹ, tôi nhíu mày quan sát từng chóp núi nhấp nhô chỉ để truy bắt được bóng dáng của một loài thú họ nhà mèo. Hiện tại mùa đông đang len lỏi khắp mọi ngóc ngách trên thung lũng Ulley của vùng Ladakh – một cao nguyên hoang vu với cực ít dân cư sinh sống thuộc dãy Himalaya, Ấn Độ. Và ở đâu đó giữa những mỏm đá phủ băng có loài báo tuyết huyền thoại đang ẩn mình. Tôi nhìn nghiêng ngó dọc, cố gắng tìm kiếm dấu vết của loài động vật quý hiếm này – có thể chỉ là một ánh mắt loang loáng màu lục nhạt hay bóng dáng của bộ lông đốm đặc trưng. Nhưng than ôi, tôi vẫn chưa thấy được gì.

     

    “Nơi đó là chốn ẩn mình ưa thích của shan, chúng lang bạc khắp các sườn núi dốc," Tsewang Norboo chia sẻ, anh gọi loài báo tuyết bằng ngôn ngữ riêng của vùng Ladakh. Là một tay thợ băng rừng lão luyện, Tsewang thành thục dẫn tôi đi làm quen với môi trường cao nguyên, xuyên qua những thung lũng bạt ngàn và tiến dần đến những dốc núi phủ băng cao hơn 4,000 mét so với mực nước biển. Người bạn đồng hành của tôi, cũng là dân vùng Ladakh, thoăn thoắt băng qua những lớp núi trùng điệp, để lại tôi ở phía sau không ngừng thở dốc. Tuy nhiên, niềm khát khao muốn tận mục sở thị một trong những loài động vật quý hiếm và xinh đẹp nhất hành tinh đã trở thành động lực để tôi bước tiếp.

     

    Thật ra thì, cơ duyên được gặp gỡ loài báo shan là cực kỳ hiếm thấy. Hiếm đến mức ngay cả Peter Matthiessen – tay bút chuyên viết về thiên nhiên hoang dã, đồng thời là tác giả cuốn sách The Snow Leopard ghi lại hành trình truy lùng loài báo tuyết kéo dài hai tháng – cũng chưa từng được chứng kiến. Chính sự huyền bí ấy là nguồn gốc của những câu chuyện đầy mê hoặc. Matthiessen đã từng mô tả về báo tuyết trong cuốn sách xuất bản năm 1978 của mình như sau: “Vẻ đẹp diễm lệ của nó chính là thứ mà con người chúng ta khao khát nhất. Cặp mắt màu hoàng kim ngạo nghễ, như được khảm vào thẳm sâu trong linh hồn bí hiểm của nó, đang lặng lẽ quan sát bạn từ đâu đó giữa bộ lông đốm độc đáo với muôn vạn hoa văn. Có lẽ nếu buộc phải tử nạn dưới nanh vuốt của một loài động vật bất kỳ, thì tôi muốn đó là loài báo tuyết."

     

    Tsewang thì lại không đồng cảm với mong ước của Matthiessen. “Thuở còn thơ, tôi sợ báo shan vô cùng," anh ấy bảo. Vào mùa đông – khi mà loài thú họ nhà mèo rời nơi chúng thường xuyên lẩn trốn trên những đỉnh núi cao nhất để mò xuống thung lũng săn mồi – báo tuyết sẽ nhanh chóng vồ lấy những chú dê, cừu, và bò Tây Tạng con từ trang trại của bố anh. Sự thất thoát mà chúng gây ra khiến cha của Tsewang cũng như nhiều người chăn gia súc khác cực kỳ phẫn nộ. “Một vài chủ trại còn lấy súng hỏa mai để bắn hạ chúng," anh chia sẻ. Một vài người khác sẽ lấy da và xương cốt của báo tuyết để bán cho chợ đen.

     

    Sự tàn sát mang tính trả đũa đó, kèm theo mất mát tự nhiên và săn bắt trái phép, đã đẩy loài thú từng được xem là bậc vương giả của núi rừng Trung Á vào danh sách các động vật có nguy cơ tuyệt chủng. Quỹ quốc tế Bảo vệ thiên nhiên (WWF) ước tính rằng hiện tại trong tự nhiên chỉ còn khoảng 4,000 con báo tuyết. Tuy vậy, một sáng kiến kéo dài 15 năm do chi nhánh Ấn Độ của Hiệp hội Bảo tồn Báo tuyết đã dần dần cải thiện được tình hình, thông qua việc tổ chức các chương trình đền bù thiệt hại về vật nuôi cũng như xây dựng hàng rào chống thú săn mồi.

     

    Ngoài các phương pháp trên, tổ chức phi lợi nhuận này còn triển khai thành công mô hình du lịch Himalayan Homestays, cung cấp các khóa tập huấn liên quan đến quản trị và hướng dẫn du lịch cho những cư dân địa phương như Tsewang. Vào năm 2014, anh Tsewang đã tự thành lập nhà nghỉ Snow Leopard Lodge tại một thửa ruộng bậc thang cách không xa ngôi nhà xây bằng gạch bùn và quét vôi trắng xóa của mình. Căn nhà nghỉ xinh xắn với bốn phòng ngủ này là minh chứng rõ ràng nhất cho sức ảnh hưởng tích cực của hiệp hội bảo tồn lên các cư dân bản địa, giúp họ ngày càng ý thức và nhìn nhận loài báo tuyết (cũng như sói vào cáo cát Tây Tạng, hai giống thú săn mồi từng bị người dân xem là động vật gây hại) như một biểu tượng của lòng kiêu hãnh đồng thời là nguồn thu nhập lâu dài.

     

    Năm nay, Tsewang đã hợp tác với andBeyond, một thương hiệu danh tiếng trong lĩnh vực khách sạn và dịch vụ thám hiểm rừng sâu tại châu Phi, nhằm thu hút nhiều khách du lịch hơn đến với thung lũng Ulley nguyên sơ của vùng Ladakh để tham gia vào hành trình truy tìm tung tích của loài báo tuyết. Trong chuyến thám hiểm Snow Leopard Expedition kéo dài 13 ngày này, du khách sẽ bắt đầu hành trình từ Delhi đến trị trấn Leh (khu vực có diện tích lớn nhất Ladakh và đồng thời là tổng hành dinh của Hiệp hội Bảo tồn Báo tuyết) và sau đó là di chuyển đến Ulley – nơi mà quý khách sẽ dành 6 ngày kế tiếp để khám phá ba thung lũng bao quanh khu du lịch Snow Leopard Lodge, đồng thời dấn thân vào hành trình tìm kiếm huyền thoại “bóng ma bạc của núi rừng" cũng như ngắm nhìn nhiều loài động vật bản địa khác. Quay trở về khách sạn của Tsewang, bạn sẽ được thư giãn tại căn phòng dành cho khách vô cùng ấm cúng, được điểm xuyết bởi vài chiếc đèn dầu, thảm kilim đầy màu sắc, cùng các món nội thất xa hoa đặc trưng của vùng Tây Tạng. Không những thế, bạn còn có cơ hội thưởng thức các món ăn truyền thống của xứ Ladakh như thukpa (mì thịt bò Tây Tạng), momo (há cảo Tây Tạng) và skyu (rau củ hầm), rồi nhâm nhi chén trà bơ thơm ngọt được chế biến từ sữa bò Tây Tạng.

     

    Chuyến xe kéo dài suốt 3 tiếng từ thị trấn Leh – nơi dừng chân cần thiết để du khách làm quen với không khí vùng cao – đến thung lũng Ulley là một chuỗi những ngã rẽ quanh co, men theo hai con sông linh thiêng Indus và Zanskar, xuyên qua những ngôi làng cổ kính cùng các tu viện gompa có tuổi thọ lên đến một thiên niên kỷ. Nhưng phải đến khi đặt chân lên thánh địa của loài báo đốm ở tít tận những đỉnh núi băng phủ quanh năm, tôi mới cảm nhận được từng dòng adrenaline đang sôi trào trong mạch máu. Tsewang bảo rằng tôi phải may mắn lắm, bởi chúng tôi đã đến vào đúng lúc tuyết vừa rơi, giúp dễ nhận biết được vết chân báo lưu lại khi đang rình những bầy cừu lam, dê núi, sóc đất hay thỏ rừng. Khi chiếc SUV đang mải mê đánh những vòng cua tuyệt đẹp, tôi cũng mải mê ngắm nhìn lớp tuyết mỏng trên mặt đất với mong muốn phát hiện ra vết tích của loài thú hoang đơn độc mà mình đã cất công truy đuổi. Tuy nhiên, tôi đau đớn nhận ra rằng: vận may cũng có thể bị cơn gió buốt của dãy Himalaya thổi biệt.

     

    Sáng hôm sau, vừa tỉnh dậy giữa chăn êm nệm ấm, tôi bàng hoàng nhận ra rằng Snow Leopard Lodge đang bị chôn vùi bởi một lớp tuyết dày chừng 60 cm. Chỉ sau một đêm mà trận bão tuyết cuối đông, cũng là cơn bão lớn nhất trong vòng nửa thế kỷ trở lại tại vùng này, đã khiến điều kiện thời tiết vốn dĩ cực kỳ lý tưởng để truy lùng báo tuyết trở nên tồi tệ.

     

    Tôi vừa nhấp chút cà phê tại phòng bếp của khu du lịch vừa ngẫm lại sự kiện không may mắn ấy, cho đến lúc sự bình yên khi cơn bão lắng một lần nữa thôi thúc tôi ra ngoài. Với máy qua trong tay cùng niềm hy vọng trong lòng, tôi băng qua những lớp tuyết dày đến trên đầu gối và bắt gặp một đôi dê núi đang nhảy thoăn thoắt lên những vách đá cheo leo. Biết đâu đấy, tôi tự nhủ, có một con báo tuyết đói mồi đang ẩn mình gần đó, chực chờ thời điểm chín muồi. Tiếc thay, tôi lại không may mắn. Tôi nằm nhoài trên tuyết, mắt đăm đăm nhìn khung cảnh những dãy núi phủ tuyết trập trùng quây lại với nhau như một đấu trường La Mã, lòng bần thần tự hỏi rằng loài động vật họ nhà mèo đang cuộn mình lẩn trốn nơi đâu.

     

    Khi ánh tà dương cuối cùng cũng khuất sau ngọn núi xa, tôi đành quay về khu nhà nghỉ và sưởi mình bên ánh đèn dầu lấp lánh. Để làm nguôi nỗi thất vọng của tôi, Tsewang bèn cho tôi xem một video ngắn ghi lại hình ảnh ba con báo tuyết đang lản vản xung quanh thung lũng do một chiếc máy quay phát hiện chuyển động thông minh có tích hợp tia hồng ngoại thu được. Chúng nhìn chằm chằm vào ống kính máy quay, bộ lông đốm màu xám trắng như đang phát sáng dưới ánh trăng bàng bạc. Rồi ngay lập tức, chúng vồ lấy một con dê núi, xé xác nó nhai ngấu nghiến từng thớ thịt tươi. Đó là cảnh tượng nguyên sơ mà tôi luôn thiết tha được chứng kiến. Thế nhưng, nỗ lực lặn lội qua hơn 11,000 km chỉ để được trực tiếp ngắm nhìn loài báo tuyết của tôi lại cầm chắc kết cục đi về tay trắng, hệt như Peter Matthiessen vậy.

     

    Nhưng Matthiessen đã không hề thất vọng, mà là ngược lại. “Anh đã bắt gặp con báo tuyết nào chưa?", nhà văn tự hỏi mình trong trang sách. “Chưa! Thật tuyệt phải không?"

     

    Một phần trong tôi đồng ý với những lời ấy. Những sườn núi sáng lóa, băng tuyết lấp lánh như bạc, tiếng chim hót nỉ non, cùng những vách đá khắc đầy ký hiệu mà Matthiessen đã từng đề cập đều không hề mất đi vẻ tráng lệ của riêng chúng. Mà theo một góc độ nào đó, chính sự vắng mặt của “shan" lại khiến khung cảnh nơi đây trở nên huyễn hoặc hơn, kỳ diệu hơn, và mỹ lệ hơn vạn phần, bởi đằng sau nó ẩn chứa một bí mật vô giá của núi rừng.

    Share on
×